Iki hafta önce Haiti 7.3 siddetinde büyük bir depremle sarsildi. Bu, Haiti’nin 200 yil zarfinda yasadigi en siddetli depremdir. Ölü sayisinin 200 bin kisiye ulasacagindan korkulmaktadir. Türkiye’nin 17 Agustos depreminde resmi raporlara göre 17 bin (resmi olmayan bilgilere göre ise 50 bin) kisi kaybi oldugu düsünülünçe, bu fakir Karayip ülkesinin içine düstügü trajedi daha bir açiklik kazanmaktadir. Haiti ayrica bizden en az 10 kat daha fakir bir ülkedir. Kisi basina geliri senede 700 dolardir ki, bu ortalama bir Haiti’linin günde 2 dolardan daha az parayla yasadigini göstermektedir. Ülke nüfusunun % 80’i açlik sinirinda yasamaktadir. En zengin % 1, toplam gelirin % 50’sinden fazlasina sahiptir. Dünyanin en mezbele ve en tehlikeli sehri Haiti’dedir. Nüfusun yarisi okuma yazma bilmemektedir. Üniversite mezunlarinin da % 80’i ülkeyi terketmektedir. Insani gelisme endeksine göre ülke dünyada en son siralarda yer almaktadir. Amerika kitasinda Fransizca konusan tek bagimsiz ülke olan Haiti’de nüfusun % 95’i Afrika kökenli zencidir.

Latin Amerika’da ilk siyahi agirlikli bagimsiz devlet Haiti’dir. Fransa’dan bagimsizligini alan Haiti bir köle isyani sonucu dogmustur. Ne ibretamizdir ki, kahve, tütgn ve seker kamisi tarlalarinda çalistirilmak üzere ülkeye getirilen köleler, Fransiz Devriminin özgürlük, esitlik ve kardeslik mesajlarindan esinlenerek Fransizlara karsi isyan etmislerdir. Imtiyazlarini yitiren beyaz azinlik ülkeyi terkedince, ada kölelere kalmistir. Ancak yüzyillardir esaret içerisinde yasayan bu topluluk, birdenbire efendi olunca zorlanmistir. 200 yildir, ülke o krizden bu krize sürüklenmis, toplam 32 askeri ihtilal görmüstür. Bir avuç Suriye’li azinlik bile geçen yüz yil Haiti’de ihtilal yapabilmistir. Yolsuzlugun kol gezdigi bu küçük Karayip ülkesinde, 2004’de yeni bir ihtilal olmus, eski cumhurbaskani Güney Afrika’ya sürgün gitmistir. Siyasi ve ekonomik badirelerle bogusan bu fakir ada ülkesi, simdi de iki asrin en büyük tabi felaketiyle yüz yüzedir. Birlesmis Milletler (BM) tüm dünyaya bu talihsiz ülkeye yardim çagrisinda bulunmustur. Avrupa Birligi 400 milyon Euro hibe vadetmistir.

Obama Beyaz Saray'in arka bahçesinde, sag yanina Bill Clinton’u, sol yanina George Bush’u alarak, “Clinton Bush Haiti Yardim” kampanyasini duyurmus, duyarli Amerikan halkindan magdur Haiti halkina destek çagrisi yapmistir. Hali hazirda, Obama hükümeti bu ülkeye ekonomik yardim için 100 milyon dolar ve asayis için de 10 bin kisilik bir askeri güç gönderme karari almistir. Bizler de bu aciyi en yakindan bilen ve yasayan bir millet olarak, bu büyük trajediye sessiz kalmayalim
(www.clintonbushhaitifund.org). Bu yolla veya güvendigimiz diger bir araciyla, bu mazlum ve magdur insanlara el verelim. BM binasinda ünlü sair Sadi’ye atfedilen bir söz vardir: “Insanlik bir birinin azasidir”.

Su an bir yanimiz kan içinde...

Yakinlasan Uzak Sorunlar

Bati yarim kürenin en fakir ülkesi Haiti’nin çagristirdigi çok sey var. Hali hazirda, dünyada 1 milyar insan kronik açlik sinirinda yasamaktadir. BM Genel Sekreteri Ban Ki-Moon, açliktan her 5 saniyede bir çoçugun öldügünü belirtmektedir. Bu gidisle, günde 17 bin, yilda 6 milyondan fazla çocuk açliktan yasamini yitirecek demektir. Bu feci tablo, 1950’den beri refah ve zenginlik düzeyini 9 kat artirmis bütün dünyanin gözü önünde gerçeklesmektedir. Halbuki, küresellesen dünyada artik hiç bir sey uzakta olmuyor; küçük bir köyün alt veya üst mahallesinde oluyor. Yeryüzünün asiri fakirlige ve sefalete terkedilmis, atik madde ve sürgün yeri haline getirilmis, adaletsizligin hüküm sürdügü, terör ve vahset yuvasina dönüsmüs bölgelerinin sorunlari dönüp dolasip dünyanin en emniyetli sanilan “refah adalarini” da vurur hale gelmistir. Artik bu devirde hiç bir sorun “milli” bir sorun degildir; tabi felaket gibi, hava kirliligi gibi, terörizm gibi, AIDS gibi, domuz gribi gibi, Gazze sorunu gibi. Bazi kesimler, dogro veya yanlis, okyanuslarla çevrili, ulasmasi zor, dolayisiyla askeri olarak en korunakli olarak bilinen Amerika’yi kalbinden vuran elim 11 Eylül terör eylemini, dünyada haksizliga ve adaletsizlige karsi biriken bir “hiddetin” bosalmasi veya uzantisi olarak görmektedir. Dolayisiyla, ekonomilerin küresel hale gelmesiyle beraber sorunlarin da küresel hale gel-meye baslamistir.

Bunun farkina varan Birlesmis Milletler, dünyada geri kalmislikla mücadele için 2000 yilinda 192 üye ülkenin ittifakiyla 2015’e kadar gerçeklestirmeyi planladigi 8 hedef belirlemistir:
1) Asiri yoksullugun ve açligin yok edilmesi; 2) Evrensel ilkögretimin saglanmasi;
3) Cinsiyet esitliginin tesvik edilmesi ve kadinlarin güçlendirilmesi;
4) Çocuk ölüm oraninin azaltilmasi;
5) Anne sagliginin iyilestirilmesi;
6) HIV/AIDS, sitma ve diger hastaliklarla mücadele edilmesi;
7) Çevresel sürdürülebilirligin saglanmasi;
8) Kalkinmaya yönelik küresel isbirliginin gelistirilmesi.
Bu hedeflere BM Binyil Kalkinma Hedefleri denmektedir. 2015’e kadar fakir ve aç insan sayisini % 50 düsürmeyi planlayan BM için, bu hedefler çok iddiali, vakit ise çok azdir. 2015 köse basindan el sallamaktadir. Simdiye kadar, Çin ve Hindistan (Çindistan) bu hedef-lere en yaklasan ülkeler olmustur (mesela, Çin fakir sayisini 452 milyondan, 278 milyona düsürmeyi basarmistir). Bu hedeflerde bazi ülkeler 10 yil içerisinde önemli mesafeler alsa da, Afrika ülkeleri ve Haiti vakalarinda görüldügü gibi, çogu ülkede ancak bir arpa boyu yol kat edilmistir.

Haiti Depreminin TOBB’la Ilgisi

Haiti 2004 yilinda askeri bir darbeye maruz kalinca, bir kaosun içine sürüklenir. Iç çatismalar bütün Karayiplerin istikrarini bozacak seviyeye ulasir. Birlesmis Milletler ülkenin kendi basina bu sorunlarin üstesinden gelemeyecegini anlayinca, ülkeye 15 bin kisilik bir baris gücü yollar. Bu gücün 9 bini asker, 4 bine yakini ise polisten mütesekkildir. Digerleri ise sivil görevlilerdir. Askerlerin tamami Latin Amerika, polislerse -Türkiye dahil- degisik ülke menselidir. BM Istikrar Gücü (MINUSTAH) ülkede emniyeti saglamak, hukuk düzenini korumak ve adil seçimlere zemin olusturmak üzere 6 yildir hizmet etmektedir. Ancak, 12 Ocak depremi ülke içindeki bir çok düzenek gibi, Birlesmis Milletlerin Haiti’deki misyonunu da felce ugratmistir. Haiti’de BM’nin 500 personeli kayiptir ve bunlardan 82’sinin ölümü resmen teyit edilmistir. Ölüler arasinda BM Baris Gücünün baskani Tunus’lu Hedi Annabi ve yardimcisi Brezilya’li Luiz Carlos De Costa da vardir. Ayrica polis gücünün baskani Kanada’li Doug Coates de ölüler arasindadir.

Türkiye’de asiri düzeydeki yoksulluk orani (günde 1 dolarin altinda yasayan nüfus) % 2’nin altindadir. Ancak Türk nüfusunun dörtte biri günde 4.30 ABD dolarinin altinda yasamaktadir. Ayrica, 2015 hedeflerinin diger ayaklari konusunda da ülkemizde önemli sikintilar mevcuttur. BM Türkiye’yi "Binyil Kalkinma Hedeflerinin Yerellestirilmesi Projesi" için pilot bölge olarak seçmistir. Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi (TOBB) bu projenin özel sektör ortagidir. TOBB 2007 yilinda bu tarihi projenin Türkiye ayagi için 500 bin dolar bagislamistir. Yapilan bagis töreninde, TOBB Baskani Rifat Hisarciklioglu, BM hedefleri içerisinde, kentlerde yoksullugun azaltilmasi ve yasam kalitesinin artirilmasi, kadinlarin durumunun güçlendirilmesi ve toplumsal cinsiyet esitliginin saglanmasi, herkesin temel egitim almasinin saglanmasi ve çevresel sürdürülebilirligin saglanmasi konularinin öncelikli olarak belirlendigini vurgulamistir. 19 Ocak 2010 Sali günü, TOBB ortaklik çerçevesinde New York’ta BM Genel Sekreteri Ban Ki-Moon’un da istirak edecegi üst düzey bir programa katilacakti. Ancak, Haiti’de 500’e yakin personeli kayip olan Ban Ki-Moon, bu trajik ortamda, bütün programlarini iptal etmis ve çalisanlarina destek için Haiti’ye gitmistir. Dünya ne hale geldi? TOBB, dünyanin öbür ucundaki Hispanyola adasindaki deprem sebebiyle, bu ay Amerika’daki BM, ATCOM ve TACCI gibi yerel Türk isadamlari kuruluslariyla programlarini ileri bir tarihe almistir.
Küresel krizde de gördügümüz gibi, "Batida kanat çirpan bir kelebek, artik Doguda bir firtinaya neden olabilmektedir". Böylesi bir dünyada gözünü ve gönlünü kapatan, ancak kendisine gece yapar.

PROF.IHSAN ISIK
Amerikan Türk Ticaret Odasi (ATCOM) Baskani
Dünya Türk Is Konseyi Amerika Bölge Komitesi Üyesi & Rowan Üniversitesi Ögretim Üyesi