Avrupa ve Japonya da bu krizden nasibini almaya basladi. Bu sartlar altinda, asiri tedirgin olan yatirimcilar, kasirganin merkezinden mümkün oldugunca uzaklasmaya çalisiyor ve paralarini park edecekleri emniyetli bir siginak ariyor. Çok sevdigim büyügüm Mehmet Bey, "Ihsan hoca" diyor, "Bu krizde birileri kaybediyorsa birileri de kazaniyor demektir!" Bir yerde tecrübe konusuyor, bu kriz kismen bir para transferi olayidir. 1990'larin sonunda borsa balonunun patlamasiyla ortada kalan para konut piyasasina gitti; kâgit sahiplerini "fakir", ev sahiplerini "zengin" etti; konut balonunun patlamasiyla da ev sahiplerini "üzdü", emtia tüccarlarini "sevindirdi". O yüzden John Kenneth Galbraith, "tarih boyunca para hemen hemen herkese zulmetmistir" der. "Ya bol olmus ama çok güvenilmez olmustur ya da güvenilir olmus ama çok kit olmustur!"
Anlasilan, krizler birilerinin "matemi" olurken birilerinin "dügünü" olabiliyor. Geçenlerde bir polis memuru akrabami ziyaret ettim. Bes katli evini kardesiyle yeni bitirmenin mutlulugunu yasiyordu. Açikçasi bu "basarinin kaynagini" kafamda sorguladim bir an. Yemek sonrasi muhabbette bir vesileyle ev sahibi, "Her aklima geldiginde Ahmet Necdet Sezer ve Bülent Ecevit'e dua ediyorum." dedi. Sasirdim... "Acaba dedim, onlarin zamaninda polis teskilatinin imkanlarinda önemli bir iyilestirme mi oldu?" "Yok" dedi "Agabey, eger Sezer o anayasa kitapçigini basbakanin üzerine firlatmasaydi ben bu evi hayatta yapamazdim. 15 bin dolar gibi cüzi bir param vardi. Çöplük gibi yerlerden bile bir arsa almiyordu. Birden bu kriz patlayinca arsa fiyatlari dibe vurdu ve benim 15 bin dolar üç kat degerlendi. Hem arsayi aldi hem de kaba insaatima yardim etti!" Tevekkeli degil, dünyaca ünlü Amerikan gayrimenkul milyarderi Donald Trump da zenginligini krizlere borçlu oldugunu söylüyor. Geçen ay, Amerikan Türk Ticaret Odasi'nin küresel krizin yildönümü münasebetiyle düzenlemis oldugu panele katilan dört konusmacinin özgeçmisine bakinca, kendim dahil hepimizin "krizden ekmek yedigimizi" fark ettim. Sahsimin doktora tezinin önemli bir kismi gelismekte olan ülkelerdeki krizler hakkindaydi; diger bir konusmacinin doktora tezi 1995 Meksika (Tekila) krizi üzerineydi. Bir digeri doktorasini Misir'in tarihi borç krizi (duyun-u umumiyesi) üzerine yapmisti. Emlak uzmani konusmaci arkadas, 1994 döviz krizi üzerine Türkiye'yi terk eden ve Amerika'da çalistigi firmanin tepelerine tirmanmis birisiydi.
Türkiye'nin sanki yükseklik korkusu var!
Son yillarda herkes dünya birinci ligine namzet Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin'in ekonomik basarilarini konusuyordu. Bu ülkeler kisaca BRICS olarak biliniyor ve yükselen yildizlar olarak alkislaniyordu. Bir ara Dogu Avrupa ve Türkiye de potaya girme sinyalleri verince, bazi otoriteler BRICS yerine BRICET (Brazil, Russia, India, China, East Europe & Turkey) tabirini kullanmaya basladi. Ben de Amerika'da ögrettigim her derste, yaptigim her konusmada BRICET tabirini özellikle kullanmayi tercih ettim. Türkiye'yi de umut vaat eden ülkeler listesine aradan sokmayi ve kafalarda "yükselen Türkiye" imajini pekistirmeyi arzu ettim. Yalniz zaman geçti, Türkiye hizla makûs kaderini yenmek üzere refaha dogru tirmanirken, birden durdu ve aniden geri geri kosmaya basladi. Sanki bu ülkenin yükseklik korkusu var! Birden, reformlar hiz kesti, Avrupa Birligi süreci yavasladi, ülke e-muhtira ile tanisti, Cumhurbaskanligi krizi patlak verdi, iktidar partisi giyotinden son anda kurtuldu.
Bütün bunlari biz kendi kendimize yaptik! BRICET adli yildizlar arasina girmisken birden isiklari kapattik. Su sira bütün dünyada muazzam bir para kitlesi park edecek, hatta ömür boyu kalacak yer ariyor. Para, bütün gelismis ülkelerden ürkmüs, uzaga daha uzaga kaçma egiliminde. Kendine emniyetli bir liman bakiyor. Umutlarin yeserdigi, istikrarli, baris ve huzurun hakim oldugu bir Türkiye, su an para içinde yüzebilir ve birinci lige kisa zamanda çikabilirdi. Ben bir an yükseklikten korktuk zannettim, yoksa yüzme mi bilmiyoruz?
PROF.IHSAN ISIK
Amerikan Türk Ticaret Odasi (ATCOM) Baskani
Dünya Türk Is Konseyi Amerika Bölge Komitesi Üyesi & Rowan Üniversitesi Ögretim Üyesi 